Plastiki fɛnw bɛ kɛ kosɛbɛ don o don ɲɛnamaya kɔnɔ ani izini dilanni na k’a sababu kɛ u ka nɔgɔn, u bɛ mɛn, wa u musaka ka dɔgɔ. Nka, plastiki nɔgɔw filicogo jugu bɛ nɔba bila sigida la. O la, plastiki fɛnw danfara dɔnniya siratigɛ la, o nafa ka bon kosɛbɛ nafolo lasegincogo la ani sigida lakanani na.
Ka kɛɲɛ ni diɲɛ sariyaw ye, plastiki fɛnw bɛ tila kɛrɛnkɛrɛnnenya la kulu wolonwula ye, minnu kelen-kelen bɛɛ ka kemikɛlifɛnw ni u lasegincogo tɛ kelen ye. A suguya fɔlɔ ye PET (polyethylene terephthalate) ye, min bɛ kɛ ka caya minfɛnw buteliw kɔnɔ, a bɛ kɛnɛya ani a bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛ ye nɔgɔya la. Dakun filanan ye HDPE (polyethylene high-density polyethylene ye), min bɛ kɛ nɔnɔ buteliw ni safinɛ minɛnw kɔnɔ, wa a bɛ dɔn a fanga n’a ka kemikaliya kunbɛnni fɛ. O suguya sabanan ye PVC (kuloridi polivinili) ye, a bɛ kɛ ka caya pibilikiw ni plastiki filimu kɔnɔ, nka kulori bɛ a la, o b’a to a ka gɛlɛn ka segin a cogo kɔrɔ la. Dakun naaninan ye LDPE (polyethylene low-density ye), min bɛ kɛ bɔrɔ plastikiw ni plastikiw kɔnɔ, wa a bɛ dɔn a ka fɛn caman sɛgɛsɛgɛli fɛ. Dakun duurunan ye PP (polypropylène) ye, min bɛ kɛ ka caya dumunikɛminɛnw ni mobili yɔrɔw la, min bɛ dɔn ni a ka funteni kunbɛnni ka bon ani a bɛ se ka baara kɛ kokura. O suguya wɔɔrɔnan ye PS (polistirini) ye, min bɛ kɛ tabali ni foroko dilanni na ni fomu ye, o min girinya ka nɔgɔn nka a tiɲɛni ka gɛlɛn. Dakun wolonwulanan ye plastiki wɛrɛw ye, i n’a fɔ ɛntɛrinɛti plastikiw i n’a fɔ PC (polikarbonati), minnu bɛ kɛ ka caya ɛntɛrinɛti ni furakɛli minɛnw na.
Ni an ye plastiki fɛnw tila ɲɔgɔn na dɔnniya siratigɛ la, o tɛ dɛmɛ dɔrɔn ka fɛnw lasegincogo ɲɛ, nka a bɛ dɔ bɔ fana sigida nɔgɔli la. Misali la, PET ni HDPE bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye, wa u bɛ se ka segin ka kɛ fiyɛw walima minɛnw ye, u lasegincogo danfaralenw fɛ. Nka, fɛn faratilenw bɛ PVC ni PS la, wa u ka kan ka minɛ kɛrɛnkɛrɛnnenya la. Mɔgɔ minnu bɛ fɛnw san, olu fana ka kan k’a dɔn kosɛbɛ ko a nafa ka bon ka plastiki fɛnw tila ɲɔgɔn na, k’u faranfasi ni fɛnw ye n’u bɛ u fili, ani ka jɛ ka baara kɛ ni sigida ka fɛnw lasegincogo ye.
Don nataw la, ni ɲɛtaa kɛra plastiki minnu bɛ se ka tiɲɛ ni fɛnɲɛnamaw ye ani u lasegincogo fɛɛrɛw la, plastikiw danfara ni u marali bɛna nɔgɔya ka tɛmɛn fɔlɔ kan. Politiki bilasirali, fɛɛrɛ kuraw, ani jamanadenw sendonni sababu fɛ, plastiki fɛnw danfara n’u lasegincogo bɛna taa ɲɛ yiriwali sira sabatilen fɛ, ka dɛmɛ don Dugukolo lamini lakanani na.
